قزل الف - اعلام و اماكن جغرافيايى : 1 - قزل‌آلان - اين سد عظيم و ديوار جسيم مرزى كرانه‌هاى خزر ، كه آن را اشتباها سد اسكندر هم مىنامند در دورهء ساسانيان بنا شده است . آلانها كه مرزداران ساسانى بودند از اين سد در مقابل هجوم هياطله ( هفتاليان ) استفاده مىكردند . در سال 374 ميلادى قبايل هون از رود ولگا عبور كرده به آلانها هجوم آوردند . اين سد عظيم كه بنا به نوشتهء جغرافياى نظامى ايران ، در آغاز 300 كيلومتر طول داشته ، در مقابل هجوم تركان ، چون كوه استوار و تسخيرناپذير مىنمود . بواسطهء عظمت و بزرگىاش ، تركان به آن لقب قزل‌آلان داده‌اند . 62 2 - قزل‌اوزن - ( بزرگ رود ) . نام تركى سفيدرود است . اين رود بزرگ 500 كيلومتر طول دارد و - پرآب‌ترين رودخانه ايران مىباشد . قبل از سلجوقيان نام آن را : ماردى ماردوس ، و آماردى ثبت كرده‌اند . بواسطهء بزرگى و طول خط سير آن ، از طرف تركان قزل‌اوزن نام گرفته است . دربارهء كلمهء « اوزن » به توضيحات زير توجه فرمايند : برابر تحقيقات مستشرق لهستانيت ، قووالسكى كلمهء اوز uz در تركى قديم بمعنى آب فراوان يا رود به كار مىرفته است . در آناطولى رودهايى را كه با قزل‌ايرماق ارتباط پيدا مىكنند با پسوند اوز مشخص و مسما كرده‌اند . مانند : قليچ‌اوزى ،